Er ligt een offerte op tafel. De prijs klopt, het gesprek was prettig, en jij moet vooruitbetalen. De enige vraag die er dan nog toe doet is of ze over zes maanden nog bestaan.
Dus zoek je de jaarrekening op. Die is openbaar, dus dat moet te doen zijn.
En dan blijkt er eigenlijk bijna niets in te staan.
Waarom de meeste jaarrekeningen niets over winst zeggen
Wat een bedrijf openbaar moet maken hangt af van hoe groot het is, en de grenzen liggen een stuk hoger dan de meeste mensen denken. Een bedrijf heet micro bij minder dan €450.000 aan activa, minder dan €900.000 omzet en minder dan tien werknemers. Klein loopt door tot €7,5 miljoen activa, €15 miljoen omzet en vijftig werknemers. Je valt in een klasse zodra je twee jaar achtereen aan minstens twee van die drie voldoet.
Het gevolg is nogal ingrijpend. Een micro-onderneming deponeert een beperkte balans. Een kleine rechtspersoon een verkorte balans met toelichting. In geen van beide gevallen hoeft de winst-en-verliesrekening openbaar te worden gemaakt.
Lees dat nog eens: geen omzet, geen winst, geen marge. Bij een bedrijf dat tot vijftien miljoen euro per jaar mag omzetten.
En dat is niet een randgeval, dat is de regel. Het overgrote deel van de Nederlandse bedrijven valt in micro of klein — de eenpitters, de installatiebedrijven, de groothandels, de bureaus. Precies het soort tegenpartij waar jij die offerte van hebt liggen.
De vraag "is dit bedrijf financieel gezond" is bij zo'n bedrijf dus niet moeilijk te beantwoorden. Hij is met de gepubliceerde cijfers onbeantwoordbaar.
Wat mij daaraan verwondert
Bijna iedereen die ik dit hoor vragen begint bij de cijfers. Logisch, want zo hebben we het geleerd: een bedrijf beoordeel je op zijn balans. Maar als die balans grotendeels leeg is, dan zoek je op de verkeerde plek en concludeer je vervolgens dat er niets te vinden valt.
Terwijl er wel iets te vinden valt. Alleen niet in de getallen.
Het signaal zit in het gedrag, niet in de cijfers
Een jaarrekening moet binnen twaalf maanden na afloop van het boekjaar gedeponeerd zijn. Uitstel is volgens de wet niet mogelijk — je kunt het niet aanvragen en het wordt niet verleend. Te laat deponeren is strafbaar; er kan een boete volgen en in het uiterste geval een rechtszaak van het Openbaar Ministerie.
En dan het stuk dat er echt toe doet: gaat het bedrijf failliet en is er niet op tijd gedeponeerd, dan kan de bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor het tekort. Niet de BV, de persoon.
Dat maakt de deponeringsdatum tot iets anders dan een administratief detail. Het is een keuze die een bestuurder bewust maakt, met zijn eigen vermogen als inzet. Een ondernemer die zijn zaakjes op orde heeft deponeert op tijd, ook al staat er nauwelijks iets in. Een ondernemer die het laat lopen, laat daarmee iets zien — hij is de grip kwijt, of er is iets dat hij liever nog even niet vastlegt.
Het aardige is dat je die datum wél kunt zien, ook als de cijfers erachter je niets vertellen. Het is de enige harde uitspraak over betrouwbaarheid die een bedrijf zelf, ongewild, publiceert.
Waar kijk je dan naar?
Ten eerste dus het ritme van deponeren. Niet één jaar, maar de reeks. Drie jaar netjes op tijd en dan opeens stilte is een ander verhaal dan structureel vier maanden te laat. Het patroon zegt meer dan het incident.
Ten tweede het eigen vermogen, want dat staat wél op elke gepubliceerde balans — ook de kleinste. Is het negatief, dan zijn de schulden groter dan de bezittingen. Dat is op zichzelf geen aankondiging van een faillissement, en veel gezonde bedrijven hebben tijdelijk een negatief eigen vermogen na een investering. Maar het is wel het scherpste getal dat publiek beschikbaar is, en het wordt zelden bekeken.
Ten derde het insolventieregister, dat volledig losstaat van het Handelsregister. Een bedrijf kan failliet zijn verklaard en tegelijk gewoon actief ingeschreven staan — soms wekenlang. Wie alleen de inschrijving controleert, ziet het niet. Daar is een aparte insolventiecheck voor nodig.
Ten vierde de beweging in de inschrijving zelf. Een bestuurderswissel vlak voor een grote opdracht, een adres dat naar een postbus verhuist, een handelsnaam die verandert. Stuk voor stuk onschuldig te verklaren, en samen een patroon. Wie er precies achter een bedrijf zit is gewoon op te zoeken.
Dus wat doe je met die offerte?
De eerlijke conclusie is dat je nooit zekerheid krijgt. Wie je die belooft op basis van een openbare jaarrekening van een klein bedrijf, verkoopt je iets dat er niet is.
Wat je wél kunt doen is de vraag omdraaien. Niet: bewijs mij dat dit bedrijf gezond is — dat lukt niet. Maar: is er iets dat erop wijst dat het níét zo is? Een gemiste deponering, een negatief eigen vermogen, een registratie in het insolventieregister, een bestuur dat net gewisseld is. Vind je daar niets, dan heb je geen garantie, maar wel de zekerheid dat je hebt gekeken waar te kijken viel.
En dat is precies het verschil tussen een onderbuikgevoel en een onderbouwd besluit. Zeker als je vooruit moet betalen.
Wil je dat niet handmatig langs vier registers doen: onze controle van een zakenpartner haalt deze signalen in één keer op en zet ze naast elkaar. Wat we niet weten, laten we ook zien — een bedrijf zonder gepubliceerde cijfers krijgt bij ons geen mooi cijfer, maar een eerlijke lege plek.
Bronnen
De groottecriteria en de deponeringsverplichting staan in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, artikelen 2:394 (openbaarmaking en termijn) en 2:395a tot en met 2:397 (vrijstellingen op grond van omvang). De persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders bij het niet tijdig deponeren volgt uit artikel 2:248 BW. De grensbedragen zijn per boekjaar vanaf 1 januari 2024 met 25 procent verhoogd na een besluit van de Europese Commissie.
